ΚΡΟΚΕΑΤΙΚΟ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ 1940-1944

ΕΡΓΑΣΙΑ ΤΟΥ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗ ΜΑΣ ΜΗΤΣΟΥ ΧΡΙΣΤΑΚΟΥ ΠΟΥ ΕΓΙΝΕ ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΕΟΡΤΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ 28Η ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ ΤΟΥ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ ΚΑΙ ΛΥΚΕΙΟΥ ΚΡΟΚΕΩΝ. ΤΙΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ ΤΩΝ ΕΚΤΕΛΕΣΜΕΝΩΝ ΕΙΧΕ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΕΙ Ο ΑΕΙΜΝΗΣΤΟΣ ΠΕΤΡΟΣ ΛΙΑΚΑΚΟΣ.
krokeai.gr

ΑΡΧΑΙΟΣ ΖΑΡΑΚΑΣ ΛΑΚΩΝΙΑΣ

Λακωνική γη....πλανεύτρα, ερωτική και άγρια, δασώδης και πετρώδης....Πως θα μπορούσα να χαρακτηρίσω όλα εκείνα τα συναισθήματα που νοιώσαμε φτάνοντας στο γραφικό λιμανάκι του Γέρακα ανηφορίζοντας προς τον αρχαίο Ζαρακα κοιτώντας πίσω αντικρίσαμε αυτή την ομορφιά... Ο Γέρακας είναι ένα γραφικό ψαροχωρι που ο επισκέπτης μπορεί να βρει ταβερνάκια με καταφρεσκα ψάρια αλλά και με το καφενείο του, την καφετέρια με την πισίνα δίπλα στη λιμνοθάλασσα κάποια ενοικιαζόμενα είναι ότι πρέπει για να περάσεις κάποιες ώρες ξεγνοιασιάς, ξεκούρασης και δυνατότητας για ψάρεμα αλλά και επίσκεψης στον αρχαιολογικό χώρο του αρχαίου Ζαρακα....
O αρχαιολογικός χώρος του Zάρακα βρίσκεται στο νότιο άκρο μιας μικρής χερσονήσου που οριοθετεί από βορρά τον όρμο του Γέρακα, στις ανατολικές ακτές της Λακωνία। Στη θέση, όπου έχουν εντοπιστεί ίχνη προϊστορικής κατοίκησης, κτίστηκε πιθανότατα κατά την ελληνιστική εποχή (3ος αι.π.X), το οχυρωματικό τείχος της πόλης και της ακρόπολης του Zάρακα.
Σύμφωνα με τον περιηγητή Παυσανία (I, 38,4) η πόλη πήρε το όνομά της από τον Λακεδαιμόνιο ήρωα Zάρηκα που την ίδρυσε μεταξύ 1300 και 1200 π।Χ. Ιερό του Ζάρακα μάλιστα υπήρχε στην Aττική. Ο Ζάρηκας ή Ζάρακας ήταν γιος του βασιλιά της Καρύστου Πετραίου.
O Zάρακας βρισκόταν στα νότια των διαμφισβητούμενων κατά την αρχαιότητα από Aργείους και Σπαρτιάτες, περιοχών της Θυρεάτιδας και της Kυνουρίας και θα πρέπει αρκετές φορές να βρέθηκε στο επίκεντρο της διαμάχης των δύο πελοποννησιακών δυνάμεων για τα όρια της επικράτειας τους। Για το λόγο αυτό η φυσικά οχυρή θέση του ενισχύθηκε με εντυπωσιακά τείχη κατά τους ελληνιστικούς χρόνους।
Mετά τη μάχη της Θυρέας, το έτος 547/6 π।x, θα πρέπει να απετέλεσε μέρος της επικράτειας των Σπαρτιατών, ενώ ο Φίλιππος ο B΄ μετά τη μάχη της Xαιρώνειας (338 π
।X।) επεδίκασε την περιοχή στο Άργος। Tο έτος 272 π.χ υπέστη μεγάλη καταστροφή από τον Kλεώνυμο, το γιό του Kλεομένη του B' ο οποίος είχε ζητήσει τη βοήθεια του Πύρρου, βασιλιά της Hπείρου, προκειμένου να πάρει την εξουσία από τον Aρέα, γιό του αδελφού του। (Πλουτ। Πύρρος 26।8κ εξ। και Παυσ। III, 24,1).
Kατά τον Πολύβιο (IV, 36, 3-6) ο βασιλιάς της Σπάρτης Λυκούργος, το 219 π।χ κατά τη διάρκεια της αιφνιδιαστικής εκστρατείας του για την κατάληψη έξι πόλεων στη νότια Aργολίδα, δεν κατόρθωσε να καταλάβει το Zάρακα και τη Γλυππία της Kυνουρίας. Tα εντυπωσιακά εξάλλου τείχη
σε συνδυασμό με την απόκρημνη ανατολική πλευρά της ακρόπολης, εξηγούν ίσως τους λόγους της αποτυχίας του।
H γραμμή του εξωτερικού οχυρωματικού περιβόλου σώζεται στη βόρεια και τη δυτική πλευρά του αρχαιολογικού χώρου. Tην άμυνα του τείχους ενίσχυαν τουλάχιστον οκτώ, ορθογώνιοι ή τετράγωνοι στην κάτοψη πύργοι ενώ σε ορισμένα σημεία είναι ορατά ίχνη επισκευών των μεταγενέστερων χρόνων. Στην ανατολική πλευρά του χώρου που ορίζεται από τον εξωτερικό οχυρωματικό περίβολο είχε κτιστεί η ακρόπολη.
Tο ύστατο αυτό καταφύγιο σε στιγμές μεγάλου κινδύνου, αλλά και πιθανός τόπος διαβίωσης της φρουράς, είχε περιβληθεί από τη βόρεια και τη δυτική πλευρά με τείχος κτισμένο με ακανόνιστο πολυγωνικό τρόπο ενώ η ανατολική απόκρυμνη πλαγιά, προφύλασσε με φυσικό τρόπο την ακρόπολη। H είσοδος στο εσωτερικό της ακρόπολης γινόταν από μια εντυπωσιακά σωζόμενη ισχυρή πύλη στη βόρειοδυτική γωνία του τείχους της
η άμυνα της οποίας ενισχυόταν με ένα συμπαγή, κυκλικό στην κάτοψη, πύργο। H πύλη, που μπορεί να χρονολογηθεί στα χρόνια μετά το 272 π।χ , έχει τη μορφή στενού διαδρόμου, πλάτους 1 μ., που προχωρά προς τα βόρεια και στη συνέχεια κάμπτεται προς τα ανατολικά. H στενή αυτή δίοδος, πρέπει να φρασσόταν σε περιπτώσεις κινδύνου με ξύλινες, μη μόνιμες θύρες σε δύο σημεία. Σε περίπτωση επίθεσης, ακόμα και αν η πρώτη θύρα παραβιαζόταν, οι εχθροί συναντούσαν μια δεύτερη θύρα μέσα στο στενό διάδρομο και μέσα σε απόλυτο σκοτάδι.
η ομάδα εν δράση....
Kατά την εποχή του περιηγητή Παυσανία το 2ο αι. μ.X. το μόνο σημαντικό κτίσμα στην περιοχή του Zάρακα ήταν ένας ναός του Aπόλλωνα με το λατρευτικό άγαλμα στον τύπο του Aπόλλωνα κιθαρωδού (Παυσ. III, 24, 1). Tα λείψανα του ναού αυτού δεν έχουν ταυτιστεί.
Λείψανα μεταγενέστερων κτηρίων είναι ορατά σήμερα στον εντός των τειχών, χώρο। Iδιαίτερα εντυπωσιακό είναι ένα καμαροσκεπές κτήριο των ρωμαϊκών χρόνων, οι τοίχοι του οποίου είναι κτισμένοι με μεικτή τεχνική και σώζονται σε μεγάλο ύψος. Tο είδος του κτηρίου και η ακριβής χρονολόγησή του δεν έχουν ακόμα προσδιοριστεί αφού στο χώρο δεν έχει πραγματοποιηθεί ακόμη ανασκαφή.
Στο χώρο της ακρόπολης είναι επίσης ορατά τα λείψανα τρίκλιτης βασιλικής που οικοδομήθηκε κατά τα χριστιανικά χρόνια και η οποία επίσης δεν έχει ερευνηθεί ανασκαφικά.
H πόλη κατά τους ρωμαϊκούς χρόνους ανήκε στο Kοινό των Eλευθερολακώνων (Παυσ. III, 21, 7). Ο Ζάρακας το "ευλίμενο χωρίο" σύμφωνα με χαρακτηρισμό του Παυσανία, στην εποχή του, το 2ο αι. μ.Χ. παρουσίαζε μάλλον εικόνα εγκατάλειψης. Kτήρια όμως των ρωμαϊκών χρόνων είναι σήμερα ορατά στον ελεύθερο χώρο ανάμεσα στο εσωτερικό και το εξωτερικό τείχος, ενώ τρίκλιτος χριστιανικός ναός κατασκευάστηκε στο εσωτερικό της ακρόπολης κατά την ύστερη αρχαιότητα. πηγη
Συντάκτης Eλένη Zαββού, αρχαιολόγος

«Γδύνουν» εκκλησάκια και στήνουν αρχαίο ναό

Της Ν. ΚΟΝΤΡΑΡΟΥ-ΡΑΣΣΙΑ

Πόσο θεμιτό είναι να απογυμνώνεις βυζαντινά εκκλησάκια από τις αρχαίες πέτρες τους για να αναστηλώσεις ένα λαμπρό αρχαίο μνημείο, που σήμερα σώζει μόνο το ίχνος του; Μνημεία είναι και τα δύο και απαιτούν ισότιμη προστασία. Διανοηθήκατε ποτέ τη διάλυση του παρεκκλησίου της Μητρόπολης, τον Αγιο Ελευθέριο ή τη Γοργοεπήκοο, για να γυρίσουν οι λίθοι στην Ακρόπολη; Και από την άλλη πλευρά, θα αφήνατε γλυπτά του Φειδία στο τείχος της Ακρόπολης;

1 Σχεδιαστική αναπαράσταση του Ιερού του Αμυκλαίου Απόλλωνα 2 Μαρμάρινη διακόσμηση του θρόνου 3 Τμήμα της μαρμάρινης σίμης του θρόνου 4 Τα λεοντοπόδαρα από το θρόνο του θεού

Η συζήτηση μεταξύ των βυζαντινολόγων και αρχαιολόγων φούντωσε προχθές στο Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο και άνοιξε πολλές φορές ο αρχαιολογικός Νόμος, ο οποίος του δίνει τη δυνατότητα να αποφασίζει για την απόσπαση ή μη τμημάτων από ένα μνημείο, εάν κάτι τέτοιο κρίνεται απαραίτητο για τη διάσωση ενός άλλου. Πολύ περισσότερο, αν αυτό το άλλο είναι ένα σημαντικό αρχαίο, όπως το Ιερό του Αμυκλαίου Απόλλωνα έξω από τη Σπάρτη. Ενα αινιγματικό τριώροφο οικοδόμημα του 6ου αιώνα π.Χ., με έναν κολοσσιαίο θρόνο στο κέντρο, όπου καθόταν ο τιμώμενος θεός. Το λατρευτικό άγαλμα του Απόλλωνα λέγεται πως υπερέβαινε σε ύψος το κτήριο, φθάνοντας τα 14,5 μέτρα, ενώ ολόκληρος ο ναός ήταν μαρμάρινος και περίτεχνα διακοσμημένος από τον φημισμένο γλύπτη και αρχιτέκτονα Βαθυκλή από τη Μαγνησία της Μικράς Ασίας.

Εδώ και σαράντα χρόνια οι αρχαιολόγοι, με πρώτο τον Αγγελο Δεληβορριά, που υπηρέτησε το 1966-68 στη Σπάρτη, άρχισαν να μαζεύουν τα σπαράγματα του Ιερού, που είναι σπαρμένα στην ευρύτερη περιοχή. Εχουν εντοπισθεί αρκετά αρχιτεκτονικά μέλη, κυρίως από το θρόνο, ανάμεσα στα οποία τα γιγαντιαία λεοντοπόδαρα, μήκους 90 εκατοστών το καθένα, όπως έλεγε ο αρχιτέκτων Μανόλης Κορρές. Εχει επίσης εκπονηθεί από το 2005, όταν επανήλθε ο Αγγελος Δεληβορριάς ως ερευνητής σε αυτό το Ιερό, ένα ανασκαφικό και αναστηλωτικό πρόγραμμα, για να αναδειχθεί το μνημείο, το οποίο σήμερα είναι δυσδιάκριτο, πάνω σ' έναν λόφο με την εκκλησία της Αγίας Κυριακής.

Η ερευνητική ομάδα του κ. Δεληβορριά έχει αρχίσει τις αποτυπώσεις των ταυτισμένων λίθων με το Ιερό του Αμυκλαίου Απόλλωνα, είτε αυτοί βρίσκονται ελεύθεροι είτε ενσωματωμένοι στα βυζαντινά εκκλησάκια. Οπως είπε στο ΚΑΣ ο αρχιτέκτονας Θεμιστοκλής Μπιλής, είναι αναγκαίες οι αποσπάσεις των κομματιών που βρίσκονται στην τοιχοποιία ή στο εσωτερικό ναών, για να ελεγχθούν και οι άλλες πλευρές τους. Η αφαίρεσή τους δεν θα επιρεάσει τη στατικότητα των ναών, επεσήμανε και ο επικεφαλής του προγράμματος, αρχαιολόγος Σταύρος Βλίζος, ούτε θα αλλοιώσει την αισθητική τους, γιατί θα αντικατασταθούν με τα ακριβή τους αντίγραφα.

Από αρχαίο υλικό είναι χτισμένος σε μεγάλο βαθμό ο νεότερος ναός της Αγίας Κυριακής (χτίστηκε το 1907-1920 από μάρμαρα της παλιάς ανασκαφής). Προ διετίας διαλύθηκε ο κτιστός πάγκος του προστώου του ναού και βρέθηκαν 20 αρχιτεκτονικά μέλη του θρόνου και του βωμού. Επίσης έχει εντοπισθεί στον Προφήτη Ηλία, στο Σκλαβοχώρι, εντοιχισμένο ένα μνημειακών διαστάσεων αρχαίο κατώφλι κι άλλα 15 αρχιτεκτονικά μέλη, γλυπτά και κιονόκρανα. Κομμάτια από τον θρόνο υπάρχουν ενσωματωμένα στην τοιχοποιία του Αγίου Νικολάου και ένα κιονόκρανο στους Αγίους Θεοδώρους. Περισσότερα αρχιτεκτονικά μέλη είναι αποθηκευμένα στο Μουσείο Σπάρτης, όπως δόμοι, ορθοστάτες, πλάκες δαπέδου, σπόνδυλοι κιόνων, κιονόκρανα τριών διαφορετικών τύπων (συνδυασμός ιωνικού με δωρικό ρυθμό), παραστάδες θυρών, τμήματα επιστυλίου και σίμης, μέχρι και πλάκες της οροφής.

Συνεπώς υπάρχει πλούσιο υλικό. Ετσι, παρά την γκρίνια των βυζαντινολόγων, που έλεγαν ότι δεν μπορούν οι αρχαιολόγοι να αποφασίζουν ερήμην των αρμόδιων Βυζαντινών Εφορειών, η άδεια για την απόσπαση των αρχαίων από τους ναούς δόθηκε. * πηγη

Τα κλοπιμαία των Γερμανών.

Η λεηλασία του χρυσού και των εργων τέχνης από το ναζιστικό καθεστώς των κατεχόμενων χωρών, και την ανακάλυψη του μεγαλύτερου ναζιστικού θησαυρου από τα συμμαχικα στρατευματα σε ορυχεία καλίου σε 800 μέτρα βάθος κοντά στην πόλη Merkers, νοτιοδυτικά του Βερολίνου. Διαθέτει 50 χλμ. σήραγγες μέσω πέντε εισόδων, και εντοπίστηκε το 1945, όταν αμερικανοί στρατιώτες που ελέγχαν την πόλη Merkers, ακούσαν σχόλια σχετικά με το μυστικο θησαυρό και φήμες από τους χωρικούς.
Δύο μέρες μετά κατεβηκαν κάτω στα ορυχεια περίπου 700 μέτρα βαθος. Σε ολο το χώρο,του ορυχειου, σε διάφορες σήραγγες και σπηλιές βρέθηκαν μεταξύ άλλων: 7 δισ. ευρώ σε 550 σάκους με ραβδους χρυσου, 18.527 χρυσα νομισματα της Γαλλίας, της Ελβετίας, και της Ελλαδας . Χιλιαδες διαμάντια, μαργαριτάρια και άλλους πολύτιμους λίθους. Το πιο περιεργο και μακαβριο ευρημα ηταν μερικές σακούλες με χρυσα δοντια, απο ανθρωπους που ειχαν καψει στα στρατοπεδα συγκέντρωσης.
Ειναι ο μεγαλύτερος θησαυρός των Ναζί που αποθηκεύτηκε σε ένα μέρος, φθάνοντας περίπου πάνω από το 90 τοις εκατό των αποθεματικών του ναζιστικου καθεστώς, και ήταν κρυμμένα με διάταξη του Χιτλερ.Η μετακίνηση με τρένο από το θησαυροφυλάκιο εγινε καταλαμβανωντας το μέγεθος των δεκατριών βαγονιων. Εκτός από τα κοσμηματα και το χρυσό, βρεθηκαν και μερικα από τα μεγαλύτερα έργα τέχνης που κλαπηκαν από τους Ναζί, συμπεριλαμβανομένων και σημαντικων βιβλίων. Τα αγαθά και τα έργα τέχνης που διέσωσαν, τα μετεφεραν στη Φραγκφούρτη στην τραπεζα Reichsbank, για την ταξινόμηση περιουσιών. Ακομα και σήμερα, πολλά έργα τέχνης και χρυσαφικα που κλαπηκαν από τους Ναζί εξακολουθούν να αγνοούνται.πηγη

Η μικρή Ελλάδα και οι Μεγάλες Δυνάμεις

Σήμερα συστηματικά οι Έλληνες πολίτες βομβαρδιζόμαστε καθημερινά με μηνύματα του τύπου πόσο μικρή και ασήμαντη χώρα είμαστε. Πολλές φορές αυτά ακούγονται και απο τα επίσημα χείλη "Ελλήνων" πολιτικών. Στην πραγματικότητα βέβαια όλα αυτά λέγονται για να αποκρύψουν τη δική τους ανικανότητα και ανεπάρκεια. Ας δούμε λοιπόν πόσο <<μικρή χώρα>> είμαστε μέσα όχι απο την αρχαία αλλά απο τη σύγχρονη ιστορία μας.

Πόσο άντεξε η... μικρή Ελλάς και πόσο τα μεγαθήρια στον Β" Παγκόσμιο Πόλεμο;

ΠΗΓΗ politesgr

ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΕΥΡΩΤΑΣ

Αγαπητοί Σκαλιωτες-σες είχα τη τύχη σήμερα να βρω ορισμένα τεύχη από την εφημερίδα ΕΥΡΩΤΑΣ.

Εκδότης της εφημερίδας ήταν ο αείμνηστος Ντίνος Σκάλκος, πρόεδρος κοινότητας Σκάλας στα τέλη της δεκαετίας του 70.

Στη Σκάλα υπήρχαν δυο τοπικές εφημερίδες η πρώτη ήταν ο ΠΑΡΑΤΗΡΗΤΗΣ και εκδότης ήταν ο Γεώργιος Γιαννακάκος οδοντίατρος και πρώην πρόεδρος κοινότητας Σκάλας αρχές του 70 και ο ΕΥΡΩΤΑΣ.

Η εφημερίδα ΕΥΡΩΤΑΣ, κυκλοφόρησε σε δυο περιόδους 1981-83 και από τα μέσα του 85 και δεν γνωρίζω πότε έκλεισε αυτή τη στιγμή.

Ο Ντίνος ο Σκάλκος ήταν ο λαογράφος της Σκάλας ,είχε ασχοληθεί με την ιστορία της Σκάλας και σε ορισμένα τεύχη της εφημερίδας τα είχε δημοσιεύσει, αλλά τα περισσότερα ιστορικά έμειναν στο αρχείο του καθότι η εφημερίδα έκλεισε λόγων οικονομικών δυσκολιών, και προβλημάτων υγείας

Την εποχή εκείνη δεν υπήρχαν δημοσιογράφοι λαμόγια όπως ορισμένοι σήμερα που βγάζουν μια εφημερίδα και να εκβιάζουν πολιτικούς, τοπικούς παράγοντες επιχειρηματίες κλπ, με σκοπό να τους τα παίρνουν, αλλά ασκούσαν το δημοσιογραφικό τους λειτούργημα, στο να ενημερώνουν τον πολίτη με αξιοπιστία, ανάμεσα σε αυτούς ήταν και ο Ντίνος. Ήταν ένας Γολγοθάς για εκείνη την εποχή στο να μπορείς να εκδίδεις μια τοπική εφημερίδα, δεν υπήρχε η τεχνολογία του σήμερα (internet), τα κείμενα ήταν γραμμένα στη γραφομηχανή ή χειρόγραφα και ο Ντίνος τα έκανε σχεδόν μόνος του.

Μετά το κλείσιμο της εφημερίδας κανένας δεν ενδιαφέρθηκε να ασχοληθεί με την ενημέρωση των Σκαλιωτών και πολύ περισσότερο αυτών που ζούσαν στο εξωτερικό.

Πέρασε μια εικοσαετία χωρίς καμία τοπική ενημέρωση, οι ομογενείς αποκομμένοι από τον ομφάλιο λώρο της ενημέρωσης για το τόπο τους.

Ευτυχώς η σημερινή τεχνολογία και το μεράκι μας και οι αγάπη για τους χωριανούς μας, μας έχει φέρει σε ένα επίπεδο ικανοποιητικό

Η εφημερίδα που δημοσιεύεται σήμερα, η κάθε σελίδα είναι σκαναρισμένη σε δύο μέρη καθότι το σκάνερ έχει δυνατότητες έως Α4 σελίδα, αλλά μετά από μεγάλη προσπάθεια κατάφερα να βγάλω το επιθυμητό αποτέλεσμα .

Το τεύχος που δημοσιεύω είναι του Ιανουαρίου του 1986.

Κάντε κλίκ στην εικόνα.

ΛΑΚΩΝΙΚΑ 1964

Τα Λακωνικά ηταν μια διμηνιαία επιθεώρηση στη δεκαετία του 60’και την έκδοση του την είχε ο ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ ΤΩΝ ΕΝ ΑΤΤΙΚΗ ΛΑΚΕΔΑΙΜΟΝΙΩΝ.

Είναι ένα σπάνιο υλικό που το βρήκα εντελώς τυχαία μέσα σε ένα μπαούλο ξεχασμένο σε μια ερειπωμένη οικία, συντροφιά με τα ποντίκια τα οποία είχαν καταστρέψει το περισσότερο μέρος από τα βιβλία, αλλά σώθηκαν 8 περιοδικά των ετών 1964-65 και τα οποία σελίδα, σελίδα θα τα δημοσιεύσουμε σε μορφή φωτογραφίας, για να δείτε και τη διάταξη αλλά και το ύφος της γραφής εκείνης της εποχής. Πατήστε την εικόνα και θα έχετε τη δυνατότητα να διαβάσετε τα ιστορικά γεγονότα της δεκαετίας του 60’.

Τα Λακωνικά συνεχίζουν την έκδοση τους έως και σήμερα .

ΜΟΝΗ ΕΛΩΝΗΣ

Η ιστορία της μονής ανάγεται στο 1300. Με βάση το ιστορικό, οι βοσκοί της περιοχής έβλεπαν σε ένα δυσπρόσιτο σημείο της πλαγιάς του Πάρνωνα ένα φως. Αρχικά δεν του έδωσαν σημασία, η συνέχιση του φαινομένου όμως όξυνε την περιέργεια τους με αποτέλεσμα να καταφύγουν στον επίσκοπο Ρέοντος και Πραστού. Ο επίσκοπος συγκέντρωσε το χωριό και επιχείρησαν να δώσουν μία εξήγηση στο αξιοπερίεργο περιστατικό. Το αποτέλεσαν ήταν να αντιληφθούν ότι επρόκειτο για το φως ενός καντηλιού, το οποίο ήταν αναμμένο μπροστά από μία εικόνα. Το ύψος όμως που βρισκόταν η εικόνα καθιστούσε αδύνατη κάθε προσπάθεια προσέγγισής της.

Μετά τις προσευχές τους η εικόνα κατέβηκε σε χαμηλότερο σημείο και οι τολμηρότεροι παρευρισκόμενοι σκαρφάλωσαν στο βουνόκαι διαπίστωσαν ότι ήταν μία εικόνα της Παναγίας της Βρεφοκρατούσας. Στη συνέχεια έχτισαν ένα πρόχειρο ξύλινο εκκλησάκι, όπου και τοποθέτησαν την εικόνα, ενώ για την πρόσβαση σε αυτό κατασκευάστηκε σχοινένια σκάλα.

Στην περιοχή που βρέθηκε η εικόνα ασκήτευαν δύο μοναχοί, ο Καλλίνικος και ο Δοσίθεος. Ο επίσκοπος τους ζήτησε να εγκατασταθούν στο ακριβές μέρος όπου βρέθηκε η εικόνα. Με τη βοήθεια και των κατοίκων της περιοχής οι δύο μοναχοί δεν άργησαν να κατασκευάσουν ένα μικρό εκκλησάκι και δύο κελιά, δημιουργώντας ουσιαστικά τη μονή. Με βάση παραδόσεις αλλά και στοιχεία από χειρόγραφα οι δύο μοναχοί βρήκαν φριχτό τέλος στα χέρια δύο Τούρκων. Με βάση την ίδια παράδοση οι δύο σφαγείς έχασαν την όραση τους, όταν επιχείρησαν να συλήσουν το ναό της μονής και την ξαναβρήκαν μόνο μετά τις ικεσίες των κατοίκων του γειτονικού Κοσμά. Σε αυτό να οφείλονται ίσως και τα προνόμια που απέκτησαν την ίδια περίοδο οι κάτοικοι του συγκεκριμένου χωριού. Τα επόμενα χρόνια η μονή ακμάζει και αποκτά μεγάλο αριθμό προσκυνητών και δωρητών.

Μετά την αποτυχημένη επανάσταση του 1770 (Ορλωφικά) οι Τούρκοι καταστρέφουν σαν αντίποινα την Πελοπόννησο. Την περίοδο αυτή η μονή πυρπολείται και λαφυραγωγείται, ενώ οι μοναχοί της σφαγιάζονται. Η μονή ανακατασκευάστηκε την επόμενη δεκαετία.

Μεγάλη ακμή γνώρισε η μονή και κατά την πρώτη δεκαετία του δεκάτου ογδόου αιώνα. Μεταξύ άλλων πραγματοποιήθηκαν τότε το χτίσιμο καινούριου ναού και βοηθητικών κτιρίων, πολλά από τα οποία διασώζονται έως σήμερα καθώς και η διάνοιξη δρόμου.

Η ακμή αυτή της μονής οδήγησε το Οικουμενικό Πατριαρχείο να την αναγνωρίσει ως Πατριαρχική και Σταυροπηγιακή μονή. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα να της δοθούν πολλά προνόμια μέσω σουλτανικών διαταγμάτων αλλά και να υποχρεούται πλέον να καταβάλλει ετήσιο φόρο στο Πατριαρχείο. Αποφεύχθηκε έτσι η πιθανή καταπάτηση των περιουσιακών της στοιχείων.

Σημαντική συμβολή είχε η μονή Ελώνης και στην Ελληνική Επανάσταση του 1821, κάτι που πιστοποιείται και από έγγραφο της Πελοποννησιακή γερουσία.

Κατά τη βασιλεία του Όθωνα η μονή κρίθηκε διατηρητέα. Μετά το διάταγμα «περί διαλύσεως των μοναστηριών» του 1833 η μονή έχασε την παλιά της αίγλη, η περιουσία της καταπατήθηκε και οι μοναχοί εκδιώχθηκαν.

Το 1972 η μονή ανασυστάθηκε και λειτουργεί έως και σήμερα ως γυναικεία.

Ο ΝΑΟΣ

Ο ναός της μονής χρονολογείται από το 1809, πληροφορία που παρέχεται από επιγραφή στην κεντρική του είσοδο. Χτίστηκε επάνω στα θεμέλια του προηγούμενου καταστρεμμένου ναού και έχει μεγαλύτερο μέγεθος από τον προηγούμενο. Συγκεκριμένα έχει μήκος 14,90 μέτρα και πλάτος 5,10.

Δε διαθέτει τρούλο, ούτε όμως και αγιογραφίες. Το τέμπλο του όμως είναι σκαλιστό και προέρχεται από ξύλο καρυδιάς. Πάνω σε αυτό είναι ζωγραφισμένες παραστάσεις από την ΠαλαιάΚαινή Διαθήκη, έργα σημαντικών καλλιτεχνών, όπως προκύπτει και από τις ενθυμήσεις που υπάρχουν πάνω σε αυτές. Το κωδωνοστάσιο του ναού κατασκευάστηκε το 1831. Ο ναός είναι αφιερωμένος στην Κοίμηση της Θεοτόκου και γιορτάζει στις 15 Αυγούστου. και την

Η ΚΛΟΠΗ ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΑΣ

Στις 18 Αυγούστου του 2006 η ιστορική εικόνα της Παναγίας κλάπηκε από τη μονή μαζί με τα αφιερώματά της.Η κλοπή αυτή προκάλεσε αίσθηση και δημοσιοποιήθηκε τόσο από τα ελληνικά όσο και από τα διεθνή μέσα ενημέρωσης. Η εικόνα εντοπίστηκε από την Ελληνική Αστυνομία 38 ημέρες αργότερα στο Φαρακλό Λακωνίας. Ο δράστης συνελήφθηκε και η εικόνα επιστράφηκε στη θέση της με μία πανηγυρική τελετή.Στην τοποθεσία που βρέθηκε χτίστηκε με έξοδα της ΕΛΑΣ εικονοστάσι, στο οποίο τοποθετήθηκε πιστό αντίγραφό της εικόνας, ακριβώς ένα χρόνο μετά τον εντοπισμό της.

ΠΗΓΗ wikipedia.

http://leimonitis.com

ΟΚΤΑΝΑ

"Όταν διά της πίστεως και της καλής θελήσεως, αλλά και από επιτακτική, αδήριτο ανάγκη δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις και εκτελεσθούν όχι οικοδομικά ή ορθολογιστικά, μα διαφορετικά τελείως έργα, εις την καρδιά του μέλλοντος, εις την καρδιά των υψηλών οροπεδίων και προ παντός μέσ΄ στην καρδιά του κάθε ανθρώπου, θα υπάρξει τότε μόνον η Νέα Πόλις και θα ονομασθεί πρωτεύουσα της ηνωμένης, της αρραγούς και αδιαιρέτου Οικουμένης...
Άγνωστον αν η παλαιά, που εκτείνεται προ του ωκεανού στα πόδια του κατακόρυφου βράχου, άγνωστον αν θα εγκαταλειφθεί, ή αν θα υφίσταται καν στα χρόνια εκείνα, ή αν, απέραντη και κενή, θα διατηρηθεί ως δείγμα μιας ελεεινής, μιας αποφράδος εποχής, ή ως θλιβερό μουσείο διδακτικό, πλήρες παραδειγμάτων προς αποφυγήν. Εκείνο που είναι βέβαιο είναι άτι η Νέα Πόλις θα οικοδομηθεί, ή μάλλον θα δημιουργηθεί, και θα είναι η πρωτεύουσα του Νέου Κόσμου, εις την καρδιά του μέλλοντος και των ανθρώπων, μετά χρόνια πολλά, οδυνηρά, βλακώδη και ανιαρά, ίσως μετά από μιαν άλωσιν οριστικήν, μετά την μάχη την τρομακτική του επερχομένου Αρμαγεδδώνος".

Ο Άνθρωπος του Βιτρούβιου, του Λεονάρντο Ντα Βίντσι (έτος περίπου 1490)

Ο ΑΝΔΡΕΑΣ ΕΜΠΕΙΡΙΚΟΣ με το αριστούργημα του «ΌΧΙ ΜΠΡΑΖΙΛΙΑ ΜΑ ΟΚΤΑΝΑ», που μέρος του παρουσιάζω σήμερα δίνει ένα ακόμα δείγμα της ιδιοφυΐας και της οικουμενικής προσφοράς του στην ποίηση και τον υπερρεαλισμό.

"Δεν θα εξετάσω τας λεπτομέρειας, λέγει, είναι μακράν ακόμη η εποχή, ώστε από τούδε να τας γνωρίζωμεν καταλεπτώς, ή «a priori». Αυτό που με ενδιαφέρει απολύτως και θα έπρεπε να ενδιαφέρει όλους είναι ότι η Νέα Πόλις θα ολοκληρωθεί, θα γίνει. Όχι βεβαίως από αρχιτέκτονας και πολεοδόμους οιηματίας, που ασφαλώς πιστεύουν, οι καημένοι, ότι μπορούν αυτοί τους βίους των ανθρώπων εκ των προτέρων να ρυθμίζουν και το μέλλον της ανθρωπότητας, με χάρακες, με υποδεκάμετρα, γωνίες και «ταυ», μέσα στα σχέδια της φιλαυτίας των, ναρκισσευόμενοι (μαρξιστικά, φασιστικά, ή αστικά), πνίγοντες και πνιγόμενοι, να κανονίζουν.

Όχι, δεν θα κτισθή η Νέα Πόλις έτσι, μα θα κτισθή απ όλους τους ανθρώπους, όταν οι άνθρωποι, έχοντες εξαντλήσει τας αρνήσεις, και τας καλάς και τας κακάς, βλέποντες το αστράπτον φως της αντί σοφιστείας τουτέστι το φως της άνευ δογμάτων, άνευ ενδυμάτων Αληθείας παύσουν στα αίματα και στα βαριά αμαρτήματα χέρια και πόδια να βυθίζουν, και αφήσουν μέσα στις ψυχές των, με οίστρον καταφάσεως, όλα τα δένδρα της Εδέμ, με πλήρεις καρπούς και δίχως όφεις μά τον Θεό, ή τους Θεούς τελείως ελεύθερα ν\' ανθίσουν.
Ναι, ναι (αμήν, αμήν λέγω υμίν), σας λέγω την αλήθείαν, Η Νέα Πόλις θα κτισθή και δεν θα είναι χθαμαλή σε βαλτοτόπια, Θα οικοδομηθή στα υψίπεδα της Οικουμένης, μα δεν θα ονομασθή Μπραζίλια, Σιών, Μόσχα, ή Νέα Υόρκη, αλλά θα ονομασθή η πόλις αυτή Οκτάνα".

Τώρα ο καθείς θα διερωτηθεί ευλόγως: "Μα τι θα πεί Οκτάνα;" Δίκαιο το ερώτημα.

Ας δούμε στη συνέχεια συνοπτικώς, τι πρεσβεύει ο Λεονάρντο Ντα Βίντσι για την «ΟΚΤΑΝΑ».

Α. Η θεωρία του Λεονάρντο Ντα Βίντσι «ΟΚΤΑΝΑ» είναι εντελώς αντίθετος με ισχυρά και ακλόνητα επιχει­ρήματα, όπως θα αποδείξωμεν πιο κάτω, με την θεωρία της παγκοσμιοποιήσεως που σαν δόγμα έχει την θεοποίησιν της αξίας του χρήματος. Χρήματα και μόνο πολλά χρήματα είναι ο σκοπός της ζωής του ανθρώπου.

Αλλά αυτό για να επιτευχθεί πρέ­πει μέσω της εκπαιδεύσεως των νέων σε όλες τις βαθμίδες της, να αποβλέπουμε μόνο στη ειδίκευση μιας επιστήμης, ώστε να μην έχουν τον χρό­νο οι φοιτηταί ν\' ασχοληθούν με την ουσία του πολιτισμού. Όταν το επι­τύχει αυτό η θεωρία της παγκοσμιοποιήσεως, τότε θα επικρατήσει.

Η ανθρωπίνη σκέψις ή δημιουργεί ή καταστρέφει. Άρα το καλό και το κακό συνυπάρχουν μέσα μας (στον εγκέφαλο μας) και είναι μια ολότης συνειλιγμένη, που αποτελείται από πολλά μέρη αλληλένδετα και σχετι­κά μεταξύ τους (πολυπλοκότης).

Η ανισορροπία που παρατηρείται στην εποχή μας, σε όλους τους το­μείς του πολιτισμού μας, οδηγεί ή στην ανιδιοτελή αγάπη ή στο αρρω­στημένο πάθος του μίσους. Το από­λυτο δεν είναι ιδιότητα του ανθρώ­που, αλλά θεϊκή επίτευξη. Ο αγνός άνθρωπος ή ο υπάνθρωπος είναι α­κραίες περιπτώσεις, έξω από την έννοια του ανθρωπισμένου ανθρώ­που και όχι ζώου. Σκοπός μας λοι­πόν είναι η εξισορρόπησις των ενστίκτων μας με τις ηθικές αξίες.

Β. Ο Δημήτριος Καλλίγερος, πρώην Δ/ντής Προνοίας από την Κόρινθο, υποστηρίζει ότι η ΟΚΤΑΝΑ δεν είναι ουτοπία, αλλά ευτοπία. Ουτοπία (ου-τόπος) είναι κάτι το εξωπραγματικόν, το ανέφικτον. Ευτοπία (ευ-τόπος δηλ. καλός τόπος) είναι η άμεσος αναζήτησις του καλλιτέρου εφικτού κόσμου, πέρα από τα "ρεαλιστικά αδιέξοδα" και τις ουτοπίες. Ευτοπία σημαίνει ρεαλιστική πορεία προς τον καλό τόπο του εφικτού. Προσωπικώς νομίζω ότι δύναται να πραγματοποιηθεί με την συ­νεχή άσκηση και προσπάθεια προς την κατεύθυνση αυτή. Η ΟΚΤΑΝΑ εί­ναι γέννημα της εννοίας του αριθμού οκτώ (8):
α) Η Οκτάβα, οι οκτώ (8) φθόγγοι του πενταγράμου, είναι η αρμονία στη μουσική. Αρμονική αναλογία δίδουν τρείς αριθμοί Α, Β, Γ, όταν Α/Γ=Α-Β/Β-Γ. Ο αριθμός Β ονομάζεται μέσος αρμονικός, ενώ οι αριθμοί Α και Γ ονομάζονται άκροι όροι. Ο αριθμός 8 είναι το αρμονικό μέσο των άκρων όρων της αναλογίας του 6 και του 12 της μουσικής αναλογίας, 12:6=(12-8):(8-6)=4:2, εκφράζοντας τη συχνότητα του φθόγγου Φα και ο αριθμός 9 το αριθμητικό μέσο των άκρων όρων της ιδίας αναλογίας (12+6):2=9 και εκφράζει τη συχνότητα του φθόγγου Σολ.
β) Η αρμονία μέσα από τις συγκρούσεις στο άπειρο ∞.
γ) Οι οκτώ (8) κατευθύνσεις στον αέρα, στον ορί­ζοντα, Ανατολικά, Δυτικά, Βόρεια, Νότια, Βορειοανατολικά, Νοτιοανατολικά, Βορειοδυτικά και Νοτιοδυτικά.
δ) Το οκτώ (8) για τους Πυθαγορείους εί­ναι η κεντρική ισορροπία του σύ­μπαντος κόσμου, εκφράζει τον έρωτα, παριστά τας 8 ουρανίους σφαίρας και τους 8 φθόγγους της μουσικής κλίμακος δηλ. της αρμονίας του κόσμου. Στην Αρχαία Ελλάδα, οι Πυθαγόρειοι κατασκεύασαν τη μουσική αναλογία και τη μουσική κλίμακα διά μέσου του κύβου, που συμβολίζει τη γη και το συνδιασμό των στοιχείων της. Ο κύβος έχει 6 έδρες, 8 κορυφές και 12 ακμές, δίδει δηλαδή τους όρους: πρώτο (6), δεύτερο (8) δηλ. τον αρμονικό μέσο και τέταρτο (12) της μουσικής αναλογίας. Ο τρίτος όρος (9) είναι ο αριθμητικός μέσος των άκρων όρων της ιδίας αναλογίας (12+6):2= 9 και εκφράζει τη συχνότητα του του φθόγγου Σολ,ως προείπαμε.
ε) Για τους Γνω­στικούς συμβολίζει την σοφία, την απεραντοσύνη του σύμπαντος, τη μυστική σύζευξη δυο ετεροφύλων ερωτευμένων ανθρώπων όπως ακριβώς είναι το σχέδιο στην εικό­να του Ρωμαίου Μηχανολόγου Βιτρουβίου και ερμηνευτικούς σχολιασμούς του Λεονάρντο Ντα Βίντσι, με τον κύκλο που σημαίνει την ιδέ­α της ισορροπίας, με το τετράγωνο που σημαίνει την ιδέα της σκληρής πραγματικότητος. Με τα χέρια και τα πόδια τεντωμένα στους οκτώ ο­ρίζοντες, που προσπαθούν οι ερωτευμένοι αυτοί νέοι να ταυτιστούν και να προσεγγίσουν, όσο τους είναι δυνατόν την ελευθερία με την ανα­γκαιότητα. Και για να το επιτύχουν αυτό χρειάζεται να έχουν δυνάμεις για να αντισταθούν:

1. Στην πολύ ελευθερία που κατα­λήγει στην ασυδοσία.
2. Στην αναγκαιότητα που τείνει να γίνει σκλαβιά.
3. Στο θέλω χωρίς όρια που τεί­νει να γίνει απληστία (υπερκατα­νάλωσις).
4. Στο πρέπει των θρησκειών που τείνει να γίνει στέρησις.
5. Στη γνώση που τείνει να γίνει δογματισμός, να μη σκέπτεσαι πια.
6. Στην αμετακίνητη θέση και α­ντίθεση, στην στείρα αντιπαράθε­ση, χωρίς διάλογο, πείραμα, υποχώ­ρηση αμοιβαία.

Το Ιταλικό ένα (1) ευρώ έχει επά­νω του την απεικόνιση της ΟΚΤΑΝΑ.

Γ. Πιο αναλυτικά και κατανοητά στα έξι παραπάνω σημεία είναι:

• Η ελευθερία και η υγεία είναι σαν το οξυγόνο, που όταν σου λεί­ψουν, τότε καταλαβαίνεις αμέσως την αξία τους και ασφυκτιάς.
• Στην εποχή που ζούμε έχουμε μεγάλα σπίτια, αλλά μικρή οικογένεια, περισσοτέρους πτυχιούχους, αλλά λιγότερο καλλιεργημένους ανθρώπους, δηλαδή περισσότερες γνώσεις και πληροφορίες, αλλά λιγότερη σοφία, περισσότερα χρόνια ζωής, αλλά χωρίς ποιότητα.
• Η επιστήμη χωρίς πίστη σ\' ένα Θεό (υπερτάτη δύναμη) είναι χωλή και η πίστη χωρίς επιστήμη σω­στή είναι τυφλή. Πίστευε και ερεύ­να.
• Ο υπερόπτης δεν έχει τον Θεό του, ο φθονερός δεν έχει γείτονες και ο θυμώδης δεν έχει τον εαυτόν του, γίνεται αντιπαθής.
• Η τηλεόρασις και το διαδίκτυον είναι οικοσυσκευές, που σου φέρουν μεσ\' στο σπίτι σου, ανθρώπους που ποτέ δεν θα τους επέτρεπες να διαβούν το κατώφλι του.

"Όσοι από σας πια βαρεθήκατε στον κόσμο αυτόν τον άδικον και τον βλακώδη να άγεσθε και να φέρεσθε από τους ψεύτες, από τους σοφιστάς και λαοπλάνους, όσοι πια βαρεθήκατε οι δεσμοφύλακες σας σαν τόπια ταλαίπωρα να σας εξαποστέλλουν εις τον Καϊάφα και πριν απ΄ αυτόν στον Άννα, προσμένοντας να έλθει η Ώρα η χρυσαυγής, η πολυύμνητος και ευλογημένη, όσοι πιστοί, όσοι ζεστοί, όσοι την σημερινή ελεεινή πραγματικότητα να αλλάξετε ποθείτε, προσμένοντας να έλθει η ώρα, όσοι πιστοί, όσοι ζεστοί, ελάτε και ας ανακράξομεν μαζί (νυν και αεί, νυν και αεί) σαν προσευχή και σαν παιάνα, ας ανακράξωμεν μαζί, με μια ψυχή, με μια φωνή ΟΚΤΑΝΑ!" (Ανδρέας Εμπειρίκος).

Κι εγώ οραματίζομαι: Μια Απιδέα... ΟΚΤΑΝΑ!

Νικόλαος Ε. Καλοδήμας

http://leimonitis.com/

Τα ξωκκλήσια αποκλείουν την «ανάσταση»

ΑΓΓ. ΔΕΛΗΒΟΡΡΙΑΣ: ΣΩΣΤΕ ΤΟΝ ΔΙΑΜΕΛΙΣΜΕΝΟ ΑΡΧΑΙΟ ΝΑΟ

Γλυπτά από έναν σημαντικό ιερό-βωμό της αρχαιότητας έξω από τη Σπάρτη έχουν... εντοιχιστεί σε ξωκκλήσια της περιοχής και δυσκολεύουν την «ανάστασή» του
Για να αποκατασταθεί η μορφή τού πιο σημαντικού και πιο αινιγματικού οικοδομήματος της αρχαϊκής εποχής, ένας θρόνος του Απόλλωνα, μεγάλος σαν κτίριο, που έχει τελείως χαθεί στο Αμυκλαίον της Σπάρτης, χρειάζεται να αποτοιχιστούν δεκάδες μέλη του μνημείου από τα βυζαντινά και μεταβυζαντινά μνημεία όπου έχουν ενσωματωθεί και να διαλυθεί ένα εκκλησάκι εις τα εξ ων συνετέθη- όπως υποστηρίζει ο ανασκαφέας του Αμυκλαίου και διευθυντής του Μουσείου Μπενάκη Άγγελος Δεληβορριάς.
Ο κανόνας της Ιστορίας είναι ότι πρώτοι οι χριστιανοί και κατόπιν και άλλοι έβαλαν χέρι στους αρχαίους ναούς, είτε για να τους εξαφανίσουν είτε για να τους οικειοποιηθούν, συμβάλλοντας έτσι άλλοτε στη διατήρηση και άλλοτε στην καταστροφή τους. Σήμερα η δεοντολογία των αναστηλώσεων απαιτεί σεβασμό στη διατήρηση των φάσεων.
Το Αμυκλαίο της Σπάρτης είναι ένα χαρακτηριστικό δείγμα συνέχειας και ασυνέχειας. Στον χώρο υπήρχε ένα ιερό, των μυκηναϊκών χρόνων, αφιερωμένο στη λατρεία του Υάκινθου, ενός νεαρού θεού της βλάστησης και της νεότητας. Στη λατρεία του Υάκινθου, οι Σπαρτιάτες των ιστορικών χρόνων πρόσθεσαν τον μύθο του Απόλλωνα και πάνω στον τάφο του Υάκινθου ανήγειραν τον 6ο αι. π.Χ. ένα μοναδικό μνημείο, με μορφή θρόνου, ένα κτίριο-κάθισμα για το ξύλινο όρθιο άγαλμα του Απόλλωνα, που λέγεται ότι είχε ύψος 13 μέτρων. Κάλεσαν τον αρχιτέκτονα Βαθυκλή για να φτιάξει τον θρόνο και δεν παρέλειπαν να δίνουν το «παρών» στις ετήσιες γιορτές, τα Υακίνθια. Η λατρεία στο Αμυκλαίο συνεχίστηκε ώς τον 4ο μ.Χ. αιώνα και κατόπιν άρχισε ο διαμελισμός.
Μια πρωτοχριστιανική εκκλησία ανεγέρθη στα ερείπια του Αμυκλαίου με πρώτη ύλη από τον θρόνο, τον βωμό και τα άλλα κτίρια. Άλλα μέλη- αρχιτεκτονικά ή γλυπτά- και κιονόκρανα ενσωματώθηκαν στα γειτονικά εκκλησάκια, έφθασαν ως έτοιμο οικοδομικό υλικό ώς τον Μυστρά και ποιος ξέρει πού αλλού. Οι αρχαιολογικές έρευνες για τα λείψανα του Αμυκλαίου ξεκίνησαν στις αρχές του 20ού αιώνα και τότε, με το υλικό της ανασκαφής, χτίστηκε στο κέντρο του αρχαιολογικού χώρου ένα εκκλησάκι- της Αγίας Κυριακής- ενώ άρχισαν οι προσπάθειες αναπαράστασης του θρόνου βάσει των αποσπασματικά σωζόμενων μελών, που εν τω μεταξύ συγκεντρώθηκαν στο μουσείο και τις αποθήκες του μουσείου της Σπάρτης με πρωτοβουλία τότε του νυν διευθυντή του Μουσείου Μπενάκη Άγγελου Δεληβορριά, που βρισκόταν στα πρώτα του βήματα ως ανασκαφέας.
«Τα τελευταία χρόνια βρίσκεται σε εξέλιξη ένας πολυμέτωπος αγώνας για τον εντοπισμό του υλικού του Αμυκλαίου με τελικό σκοπό την κατανόηση και μερική αναστήλωσή του», λέει ο υπεύθυνος της ανασκαφής αρχαιολόγος Σταύρος Βλίζος. Σειρά φωτογραφήσεων είχαν ως αποτέλεσμα τη σαφέστερη οριοθέτηση του ιερού με δυο περιβόλους, του βωμού και των βοηθητικών κτισμάτων. Ταυτόχρονα ο πολλαπλασιασμός των σωζόμενων στοιχείων βοηθά στην αναπαράσταση και μελλοντική αναστήλωση, όπως λέει ο Άγγελος Δεληβορριάς.

Η αρχαιολογική έρευνα στο Αμυκλαίο, που θα συνεχιστεί στα τέλη Αυγούστου, έρχεται όμως αντιμέτωπη με τα εκκλησάκια. Έτσι ο Άγγελος Δεληβορριάς ζήτησε από το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο να απομακρύνει τα επιχρίσματα από τον Άγιο Νικόλαο και να αποτοιχιστεί μικρό ποσοστό του υλικού που εντοπίστηκε στον Προφήτη Ηλία του 13ου αιώνα ή στους Αγίους Θεοδώρους και κυρίως να απομακρυνθεί το ναΰδριο της Αγίας Κυριακής, που είναι χτισμένο πάνω στην κρηπίδα του θρόνου, με το οικοδομικό υλικό από τον θρόνο.
http://leimonitis.com/

Άγιος Στέφανος Λακωνίας: η ανασύνθεση της ιστορίας ενός οικισμού της εποχής του Χαλκού

Δρ Ευαγγελία Κυριατζή, Προϊστορική Αρχαιολόγος, Διευθύντρια του εργαστηρίου Αρχαιομετρίας Fitch της Βρετανικής Σχολής Αθηνών ενημερώνει στη γιορτή πορτοκαλιού 2009 Στεφανιάς τους παρευρισκομένους για τον αρχαίο οικισμό του Αγίου Στεφάνου.

Είναι ιδιαίτερη η χαρά μου που παρευρίσκομαι απόψε σ αυτή τη γιορτή γιατί πραγματοποιείται σε μια περιοχή με την οποία τα τελευταία χρόνια έχω δεθεί αρκετά λόγω των αρχαιολογικών ερευνών που πραγματοποιούμε, αλλά νιώθω επίσης και ιδιαίτερη τιμή που μου δίνεται η ευκαιρία να συμμετάσχω σε μια εκδήλωση πολύ ελπιδοφόρα, που οργανώνεται από μια δυναμική τοπική κοινωνία, και κυρίως ένα δυναμικό γυναικείο συνεταιρισμό, με πρωτοβουλίες που δείχνουν ιδιαίτερες ευαισθησίες σε θέματα πολιτισμικά, περιβαλλοντικά και ευρύτερα κοινωνικά. Σίγουρα ένα παράδειγμα που θα ήταν καλό να ακολουθήσουν κι άλλοι.....

Πριν προχωρήσω θα ήθελα να σας μεταφέρω τους θερμούς χαιρετισμούς και πολλές ευχές για την επιτυχία του εγχειρήματός σας από τη διευθύντρια της Αγγλικής Αρχαιολογικής Σχολής στην Αθήνα, την καθηγήτρια Catherine Morgan, στην οποία αρχικά απευθύνθηκε η πρόσκληση γι αυτήν την ομιλία. Η κυρία Morgan, με μεγάλη της λύπη τελικά, δεν μπόρεσε να αποδεχθεί προσωπικά την πρόσκληση, καθώς έπρεπε να βρίσκεται στην Κρήτη για υποχρεώσεις της Σχολής. Ζήτησε από μένα, λοιπόν, να σας μιλήσω για το έργο της Αγγλικής Αρχαιολογικής Σχολής στην περιοχή καθώς ανήκω στην ομάδα των συνεχιστών της παράδοσης της Σχολής στην ευρύτερη περιοχή της Λακωνίας.

Θα πρέπει να σας πω ότι έρχομαι κατευθείαν από τα Κύθηρα, όπου βρίσκομαι εδώ και μια βδομάδα με ερευνητική ομάδα της Αγγλικής Αρχαιολογικής Σχολής, για δωδέκατη συνεχόμενη χρονιά, σε μια προσπάθεια να ανασυνθέσουμε την προϊστορία και την ιστορία του νησιού αλλά και τις σχέσεις τους με τις γειτονικές περιοχές, δηλαδή τη Λακωνία και την Κρήτη.

Το ενδιαφέρον όμως της Αγγλικής Αρχαιολογικής Σχολής για την προϊστορία της ευρύτερης αυτής περιοχής, της νότιας Λακωνίας και των Κυθήρων, πηγαίνει πίσω στη δεκαετία του 1950. Πρώτος σταθμός υπήρξαν οι έρευνες των Richard Hope-Simpson και Helen Waterhouse, που περπάτησαν τη Λακωνία και τα Κύθηρα και εντόπισαν πλήθος προϊστορικών θέσεων. Αυτοί φαίνεται να εντόπισαν και τον προϊστορικό οικισμό του Αγίου Στεφάνου, όπου ακολούθησαν πολύχρονες ανασκαφές.

Παράλληλα με τις ανασκαφές στον Άγιο Στέφανο, στα 1959, 1963 και μετά στη δεκαετία του 1970, η Αγγλική Σχολή ξεκίνησε ανασκαφές και στο Καστρί Κυθήρων μια θέση σύγχρονη με τον Άγιο Στέφανο. Σήμερα οι δύο αυτές θέσεις, ο Άγιος Στέφανος Λακωνίας και το Καστρί Κυθήρων, η κάθε μια από αυτές δημοσιευμένη σε ένα μεγάλο τόμο, αποτελούν δύο από τις σημαντικότερες προϊστορικές θέσεις της Ελλάδας, γνωστές σε όλους αυτούς που ασχολούνται με την προϊστορία της χώρας μας, Έλληνες και ξένους. Τι ήταν όμως αυτό που τράβηξε το ενδιαφέρον των ερευνών μας σ αυτήν την περιοχή, και γιατί οι ανασκαφές στις δύο αυτές θέσεις υπήρξαν τόσο σημαντικές? Ήδη μέχρι τη δεκαετία του 1950, είχαν πραγματοποιηθεί πολύχρονες ανασκαφές σε διάφορες θέσεις της Κρήτης, κυρίως την Κνωσό, αλλά και τις Μυκήνες, που έφεραν στο φως μεγάλης κλίμακας και σύνθετα κτιριακά συγκροτήματα, τα λεγόμενα ανάκτορα, που αντανακλούσαν κοινωνίες με ιδιαίτερα πολύπλοκη οργάνωση για την εποχή, με πλούτο και δύναμη στα χέρια μιας άρχουσας τάξης, με ιδιαίτερα αναπτυγμένο εμπόριο και ανταλλαγές αλλά και τέχνες, και με τη χρήση γραφής. Τα πρώτα ανάκτορα στην Κρήτη εμφανίστηκαν γύρω στο 1900 π.Χ ενώ τα ανάκτορα στην ηπειρωτική Ελλάδα, στις Μυκήνες, την Πύλο (τώρα απ΄ ότι φαίνεται μάλλον και στη Λακωνία, στον Άγιο Βασίλειο) εμφανίστηκαν μερικούς αιώνες αργότερα. .......Σε όλο αυτό το διάστημα οι επιδράσεις της Κρήτης στην νότια ηπειρωτική Ελλάδα ήταν έντονες τόσο που συχνά γίνεται λόγος για εκμινωισμό και προφανώς συνέβαλαν σημαντικά στην εμφάνιση των λεγόμενων Μυκηναϊκών ανακτόρων.

Ενώ αργότερα η επίδραση αυτή φαίνεται ότι αντιστράφηκε και έντονα Μυκηναϊκά στοιχεία πλέον εμφανίζονται στα μινωικά ανάκτορα, τόσο που κάποιοι ερευνητές κάνουν λόγο για Μυκηναϊκή κατάκτηση της Κρήτης.

Έγινε φανερό λοιπόν από νωρίς, ότι για τη βαθύτερη κατανόηση της πολύπλοκης και μεταβαλλόμενης σχέσης ανάμεσα στο μινωικό και το μυκηναϊκό πολιτισμό, θα έπαιζε η έρευνα στη νότια Λακωνία και τα Κύθηρα, περιοχές που ουσιαστικά γεφυρώνουν την ηπειρωτική Ελλάδα και την Κρήτη. Άλλωστε ο William Taylour, που διεύθυνε τις ανασκαφές στον Άγιο Στέφανο, είχε ήδη δουλέψει για χρόνια στις ανασκαφές των Μυκηνών, και ήρθε στη νότια Λακωνία ψάχνοντας να ανασκάψει μια θέση που θα βοηθούσε να καταλάβει καλύτερα τις απαρχές των Μυκηναϊκών ανακτόρων και τη σχέση τους με τα μινωικά. Πραγματοποίησε προκαταρκτικές έρευνες σε δύο θέσεις, στον Άγιο Στέφανο αλλά και το Αστέρι, και τελικά επέλεξε την πρώτη καθώς φαινόταν να έχει περισσότερα μινωικά στοιχεία.

Οι ανασκαφές στον Άγιο Στέφανο ξεκίνησαν το 1959, σε μια εποχή που ελάχιστα πράγματα ήταν γνωστά για την προϊστορική Λακωνία, και συνεχίστηκαν το 1960 και 1963. Τα αποτελέσματα αυτών των ερευνών δημοσιεύθηκαν το 1972. Οι ανασκαφές ξανάρχισαν το 1973, συνεχίστηκαν το 1974 και 1977 και συνδυάστηκαν με πολλές περιόδους μελέτης των ευρημάτων στο Μουσείο της Σπάρτης.

Κατά τη διάρκεια των ανασκαφών μια μεγάλη ομάδα ερευνητών ποικίλων ειδικοτήτων, από διάφορες χώρες, εργάστηκε στη θέση χρησιμοποιώντας σαν βάση το ξενοδοχείο Άλσος στη Σκάλα. Στις ανασκαφές αυτές εργάστηκε και ένας μεγάλος αριθμός ανθρώπων από την περιοχή, κυρίως από τη Στεφανιά .

Τα ονόματά τους αναφέρονται στην τελική δημοσίευση και θα ήθελα, αν και ποτέ δεν τους γνώρισα, να τους ευχαριστήσω εκ μέρους της Αγγλικής Σχολής, για την ουσιαστική συμβολή τους, όπως και όλη την τοπική κοινωνία φυσικά που φιλοξένησε αυτές τις ομάδες των ερευνητών εδώ για κάποια χρόνια.

Για το δεύτερο μέρος των ερευνών στη δεκαετία του 1970 έχουν δημοσιευθεί δύο βιβλία, ενώ ο συνολικός τόμος για τις έρευνες στον Άγιο Στέφανο, δημοσιεύθηκε από την Αγγλική Αρχαιολογική Σχολή την περσινή μόλις χρονιά, με μεγάλη καθυστέρηση, λόγω του θανάτου του ανασκαφέα της θέσης το 1989, ενώ ετοίμαζε την τελική δημοσίευση. Τον άθλο της συνέχισης αυτού του έργου και της ολοκλήρωσης τελικά του βιβλίου ανέλαβε ο καθηγητής Richard Janko, που υπήρξε συνεργάτης της ανασκαφής.

Πριν προχωρήσω σε μια σύντομη παρουσίαση των βασικών αποτελεσμάτων των ανασκαφών στον Άγιο Στέφανο, θα ήθελα να πω λίγα πράγματα για το φυσικό περιβάλλον της θέσης, που δε ήταν αυτό που βλέπουμε σήμερα.

Ο λόφος του Άγιου Στέφανου απέχει σήμερα 2 περίπου χιλιόμετρα από την ακτογραμμή. Κατά την εποχή του Χαλκού, όμως, φαίνεται ότι η θέση ήταν παραλιακή.

Ουσιαστικά ο προϊστορικός οικισμός βρισκόταν πάνω σε χερσόνησο, με δύο λιμάνια, ένα στα νότια κι ένα στα βόρεια, και καλλιεργήσιμες εκτάσεις πολύ μικρότερης έκτασης, κυρίως προς τους λόφους γύρω από τη θέση.

Ο λόφος έχει επίπεδη κορυφή, και απόκρημνες τις δύο πλευρές στα βόρεια και ανατολικά, ενώ η πρόσβαση γίνεται από τα δυτικά από στενό σχετικά πέρασμα. Πρόκειται δηλαδή για μια σχετικά οχυρή παράλια θέση, Το σημερινό υψόμετρο είναι 30-40μ. από την επιφάνεια της γύρω πεδιάδας. Η ανασκαφή επικεντρώθηκε κυρίως στην κορυφή καλύπτοντας συνολική έκταση 1000 περίπου τετραγωνικών μέτρων. Φυσικά δεν ανασκάφτηκε όλος ο οικισμός παρά μόνο ένα μικρό σχετικά τμήματα του. Ανοίχτηκε ένας μεγάλος αριθμός από σκάμματα ή τομές (βλέπε τετράγωνα) για να ερευνηθεί δειγματοληπτικά ένα μεγάλο μέρος της θέσης.

Ο οικισμός, που ιδρύθηκε αρχικά πάνω σε φυσικό εξάρμα, έχει τη μορφή τούμπας. Πρόκειται δηλαδή για συνεχόμενη κατοίκηση στον ίδιο χώρο όπου τα νέα κτίρια οικοδομούνται πάνω στα ερείπια των παλιών και έτσι βαθμιαία αυξάνεται το ύψος του οικισμού και δημιουργείται αυτό που αποκαλούμε τούμπα, που θα μπορούσαμε να το παραλληλίσουμε με μια τούρτα που έχει πολλές διαφορετικές στρώσεις. Έτσι με την ανασκαφή αποκαλύπτουμε ουσιαστικά σιγά-σιγά αυτές τις στρώσεις, κάθε μια από τις οποίες περιέχει τα ερείπια των σπιτιών, τα υπολείμματα των τροφών (π.χ. κόκκαλα, σπόρους), αλλά και ολόκληρα ή σπασμένα αντικείμενα που χρησιμοποιούνταν από τους ανθρώπους που έμεναν τα σπίτια (βάζα κεραμικά, εργαλεία λίθινα ή οστέινα, κοσμήματα κλπ). Μελετώντας αυτά καταλαβαίνουμε πως ήταν τα σπίτια σε κάθε στρώση, πως ζούσαν οι άνθρωποι, με ποιούς είχαν επαφή κλπ. Και φυσικά τα χρονολογούμε, με βάση τα ευρήματα, κυρίως με τους τύπους των κεραμεικών σκευών που χρησιμοποιούσαν, αυτό ακριβώς έγινε και στον Άγιο Στέφανο.

Θα σας δείξω κάποιες από αυτές τις στρώσεις του οικισμού για να πάρετε μια εικόνα, χωρίς να μπώ σε λεπτομέρειες.

Οι παλιότερες στρώσεις, δηλαδή οι πιο βαθιές, χρονολογούνται περίπου στην αρχή της 3^ης χιλιετίας π.Χ., λίγο μετά το 3,000 π.Χ, στην περίοδο που ονομάζουμε πρώιμη εποχή του χαλκού Ι. Υπάρχουν αλλεπάλληλες στρώσεις που καλύπτουν όλη την εποχή του χαλκού, και δείχνουν ότι η κατοίκηση στον οικισμό συνεχίστηκε σχεδόν χωρίς καμία διακοπή για 1800 περίπου χρόνια. Η θέση φαίνεται ότι άκμασε και είχε έντονες επαφές με την Κρήτη και τα Κύθηρα την περίοδο των μινωικών ανακτόρων (δηλαδή περίπου από το 1900 ως το 1600 πΧ), όταν αποτελούσε έναν από τους βασικούς σταθμούς επικοινωνίας των θαλάσσιων δρόμων από την Κρήτη με το εσωτερικό της Λακωνίας και της Πελοποννήσου.

Η ανάπτυξη αυτή του οικισμού φαίνεται να συνδέεται με την καίρια θέση του στο μυχό του Λακωνικού κόλπου, με διπλό λιμάνι, σε μια εποχή που οι θαλάσσιες επικοινωνίες αναπτύχθηκαν δραματικά λόγω της ανακάλυψης του πανιού, δηλαδή ιστιοφόρων πλοίων....ενώ μέχρι τότε τα πλεούμενα κινούνταν με κουπιά. Σημαντικός παράγοντας ανάπτυξης της θέσης πιθανόν υπήρξαν και οι πηγές του Λακωνικού πορφυρίτη, ή lapis lacaedemonius, του πετρώματος που οι μινωίτες προτιμούσαν για διάφορα αντικείμενα μικροτεχνίας και λίθινα αγγεία. Αργότερα, όμως, την περίοδο των μυκηναϊκών ανακτόρων, φαίνεται ότι ο οικισμός παρακμάζει και περιθωριοποιείται (όπως ίσως και τα Κύθηρα), ίσως λόγω της μετατόπισης του ενδιαφέροντος σε άλλες περιοχές (π.χ. Μεσσηνία) αλλά και των επακόλουθων αλλαγών στους θαλάσσιους δρόμους.

Ο λόφος εγκαταλείπεται στο τέλος της εποχής του χαλκού και για σχεδόν δυόμισι χιλιάδες χρόνια, δεν υπάρχει καμιά ένδειξη μόνιμης χρήσης, εκτός ίσως από περιστασιακές επισκέψεις βοσκών ή περιηγητών από τους οποίους πέφτουν διάφορα αντικείμενα στην επιφάνεια της θέσης. Η θέση ξανακατοικήθηκε τον 13^ο και 14^ο αιώνα μΧ, όταν περιβαλλόταν πλέον από έλη.

Τα κτίσματα που ανασκάφτηκαν από αυτήν την περίοδο, συνδέθηκαν με πανδοχείο και πύργο-παρατηρητήριο που χρησιμοποιήθηκαν από τους Φράγκους που έφερε μαζί του ο ιππότης Guy de L’Elles. Στις αρχές του 14^ου αιώνα, ίσως μετά το 1321, η θέση φαίνεται ότι δέχθηκε επιδρομή (ίσως από Καταλανούς ή Τούρκους) και ερημώθηκε τελείως. Οι επόμενοι χρήστες του χώρου, πέρα από τους κατά καιρούς καλλιεργητές ήταν οι αρχαιολόγοι αρκετούς αιώνες αργότερα, στα μέσα του 20^ου αιώνα.

Αφού κάλυψα, η αλήθεια είναι με πολύ μεγάλα βήματα την πολύχρονη ιστορία της θέσης του Άγιου Στέφανου, θα ήθελα να σας δείξω και κάποιες φωτογραφίες από τα ευρήματα των ανασκαφών, κινητά και ακίνητα, κάτι που θα μου δώσει και την ευκαιρία να σας δώσω κάποιες πληροφορίες για την καθημερινή ζωή των ανθρώπων που έζησαν (αλλά και πέθαναν) εκεί.

Καταρχήν θα ήθελα να σας δείξω κάποια από τα κτίρια, κυρίως σπίτια, που ανασκάφτηκαν. Στη μακρόχρονη ιστορία του οικισμού η μορφή των σπιτιών άλλαξε.

Έτσι στις πρώιμες φάσεις τα σπίτια ήταν αψιδωτά και στη συνέχεια έγιναν παραλληλόγραμμα. Επίσης το σχέδιο του οικισμού μεταβλήθηκε, δηλαδή οι δρόμοι ή ο προσανατολισμός των κτιρίων, αλλά και η πυκνότητά τους. Δεν κατοικούνταν όλος ο λόφος σε όλες τις περιόδους. Οι ανασκαφείς υπολογίζουν ότι ο πληθυσμός δε θα πρέπει να ξεπέρασε σε καμία περίοδο τους 400-500 ανθρώπους, και συνήθως ήταν πολύ μικρότερος. Μιλάμε δηλαδή για ένα προϊστορικό χωριό. Μέσα στα όρια του χωριού αυτού, κάτω από τα δάπεδα των σπιτιών ή ανάμεσα σε τοίχους, ανακαλύφθηκαν και τάφοι.

Τα κτερίσματα που συνόδευαν τους νεκρούς δείχνουν ότι αυτοί οι τάφοι ανήκουν στη φάση της ζωής του οικισμού. Δηλαδή, ένα μέρος αυτών που ζούσαν και πέθαναν σ αυτό το χωριό, θαβόταν μέσα στον οικισμό. Σίγουρα το μεγαλύτερο μέρος θαβόταν σε νεκροταφεία εκτός οικισμού. Συνολικά βρέθηκαν 154 ταφές που καλύπτουν τα 1800 περίπου χρόνια ζωής αυτού του χωριού. Η μελέτη των σκελετών από ειδικούς έδειξε ότι ανάμεσα στους νεκρούς κυριαρχούν τα βρέφη και τα παιδιά και μετά οι ώριμοι ενήλικες, κάτι αναμενόμενο για μια κοινωνία «υποανάπτυκτη», με βάση τα σημερινά δεδομένα. Ο αριθμός των βρεφών και παιδιών όμως φαίνεται υπερβολικά μεγάλος και ίσως δηλώνει ότι αυτές οι ηλικίες θάβονταν πιο συχνά μέσα στα όρια του οικισμού, σε άμεση σχεδόν επαφή με το χώρο των ζωντανών. Είναι ενδιαφέρουσα η απουσία ενδείξεων από τους σκελετούς για ελονοσία, κάτι που ίσως αντανακλά την απουσία ελών από την περιοχή. Λιμνοθάλασσες και έλη θα πρέπει να άρχισαν να σχηματίζονται στην περιοχή μετά το τέλος της εποχής του χαλκού.

Μέσα στις στρώσεις κατοίκησης του οικισμού, βρέθηκαν άφθονα οστά ζώων, αλλά και πολλά οστά ψαριών και όστρεα που μαρτυρούν σημαντική κατανάλωση ψαριών και οστρακοειδών προφανώς από το φυσικό περιβάλλον της θέσης. Ενώ τα βοτανικά κατάλοιπα φαίνεται να υποδηλώνουν καλλιέργεια και κατανάλωση της γνωστής ποικιλίας φυτών που συνδέονται με τη μεσογειακή δίαιτα.

Οι κάτοικοι του χωριού αυτού χρησιμοποιούσαν μια μεγάλη γκάμα από κεραμικά σκεύη για την αποθήκευση, μαγείρεμα και κατανάλωση της τροφής, που τα βρίσκουμε κυρίως σε θραύσματα, αλλά τα χρησιμοποιούσαν και σαν κτερίσματα στους νεκρούς τους (και σ αυτές τις περιπτώσεις τα βρίσκουμε ολόκληρα). Αν και τα περισσότερα από αυτά τα κεραμικά, όπως έδειξαν αναλύσεις του πηλού, ήταν κατασκευασμένα στην περιοχή, εισήγαγαν και πολλά από τα Κύθηρα, αλλά και μέρη πιο μακρινά, όπως η Αίγινα, η Αργολίδα ή και η Κρήτη.

Πέρα από την αγγειοπλαστική, οι ανασκαφές έφεραν στο φως και ενδείξεις για άσκηση μεταλλουργίας. Ακόμη, βρέθηκε μεγάλος αριθμός εργαλείων από διάφορα υλικά αλλά και μικροαντικείμενα, όπως πήλινα ειδώλια ανθρωπόμορφα ή ζωόμορφα που μάλλον συνδέονται με τη σφαίρα της ιδεολογίας και των θρησκευτικών αντιλήψεων. Ενδιαφέρον παρουσιάζουν επίσης και τα αντικείμενα προσωπικής κόσμησης, που βρίσκονται κυρίως στους τάφους, και μας βοηθούν να καταλάβουμε καλύτερα την κοινωνική ζωή των κατοίκων, όπως για παράδειγμα αν ήταν διακριτοί οι ρόλοι ανδρών και γυναικών ή πλούσιων και φτωχών.

Οι πληροφορίες που έφεραν στο φως οι ανασκαφές στον Άγιο Στέφανο είναι πραγματικά σημαντικές τόσο για την έκταση όσο και το βάθος τους. Στόχος μου ήταν να σας παρουσιάσω μια πολύ σύντομη περίληψη ...χωρίς φυσικά να σας κουράσω πολύ...ελπίζω να το κατάφερα και ίσως κάποιοι από σας που αποφασίσετε να κάνετε μια επίσκεψη στο λόφο ένα απόγευμα θα μπορέσετε να φανταστείτε πιο εύκολα τώρα πως ζούσε αυτό το χωριό σ ένα τελείως διαφορετικό περιβάλλον από αυτό που βλέπει κανείς σήμερα.

Όταν άρχισα να σκέφτομαι αυτή την ομιλία, προσπαθούσα να βρώ έναν τρόπο να συνδέσω το θέμα της με τη Γιορτή Πορτοκαλιού!.....και φυσικά δεν υπάρχει καμία σχέση αφού η ιστορία της θέσης του Άγιου Στέφανου ανήκει εξ ολοκλήρου στην προ-πορτοκαλιού περίοδο της Λακωνίας

Από την άλλη όμως, τόσο ο προϊστορικός οικισμός στον Άγιο Στέφανο όσο και το πορτοκάλι (η εισαγωγή και καλλιέργειά του) συνδέονται με σημαντικές πτυχές του παρελθόντος και του παρόντος αυτού του τόπου. Και για να προχωρήσουμε στο μέλλον είναι σίγουρα απαραίτητο να φροντίσουμε και το παρόν αλλά και το παρελθόν, γι' αυτό θα ήθελα να δώσω πραγματικά συγχαρητήρια στους οργανωτές ή καλύτερα τις οργανώτριες, και ένα πολύ μεγάλο ευχαριστώ για την τιμή που μας κάνατε και την φιλοξενία σε όλους και ιδιαίτερα στην κυρία Μαστρογιαννάκου.

Πολλές ευχές για την καλή επιτυχία των εκδηλώσεων.

Η ιστοσελίδα μας θέλει να ευχαριστήσει την Δρ Ευαγγελία Κυριατζή, για την παραχώρηση του κειμένου και των φωτογραφιών

Η ΠΑΡΑΚΜΗ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑΣ ΚΑΙ ΤΑ ΑΙΤΙΑ ΤΗΣ ΑΛΩΣΗΣ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ

Η άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Οθωμανούς στις 29 Μαΐου 1453, είναι ένα κοσμοϊστορικό γεγονός με παγκόσμιες πολιτικές και οικονομικές προεκτάσεις. Ουσιαστικά αλώθηκε ο ανατολικός προμαχώνας της χριστιανοσύνης, η Βυζαντινή αυτοκρατορία, τερματίζοντας τον υπερχιλιετή βίο της. Κληρονόμος των στρατηγικών και πλούσιων εδαφών της Αυτοκρατορίας αναδείχθηκε ο νομαδικός λαός των Οθωμανών, που χάρις στην στρατιωτική του αλκή, κυριάρχησε στα Βαλκάνια και στην Μικρά Ασία τα επόμενα 200 χρόνια, φτάνοντας ως τις πύλες της Βιέννης δύο φορές, το 1529 και το 1683.
Ένα γεγονός τέτοιας σημασίας, δεν προκαλείται από συμπτωματικά συμβάντα, η επιδερμικές και βραχυχρόνιες αφορμές. Η πτώση του θεοκρατικού και πολυφυλετικού Βυζαντίου έχει χρονικά τις ρίζες της ήδη στις αρχές του 12ου αιώνα μ. Χ. Ουσιαστικά τότε οι Βυζαντινοί Αυλικοί επιβλήθηκαν στην ηγεσία του Βυζαντινού στρατού αποκτώντας τον πλήρη έλεγχο της Αυτοκρατορικής Εξουσίας, με αποτέλεσμα την απαρχή της στρατιωτικής παρακμής του Βυζαντίου. Μια σειρά από σπάταλους και διεφθαρμένους αυτοκράτορες σε συνδυασμό με την πολυέξοδη και πολυπρόσωπη αυλική καμαρίλα που οι δολοπλοκίες της άγγιζαν τα όρια του γελοίου, διασπάθισαν τα οικονομικά αποθέματα των ταμείων που είχαν αποταμιεύσει οι Αυτοκράτορες της Δυναστείες των Μακεδόνων. Τα έξοδα της Αυλής πολλαπλασιάστηκαν και αυτό ανάγκασε τους αυτοκράτορες να δημοπρατούν τελωνειακές διευκολύνσεις και προνόμια στους εμπόρους της Βενετίας της Γένοβας και της Φλωρεντίας για τα εμπορεύματα που διακινούσαν μέσω της Κωνσταντινούπολης. Αυτό ανακούφιζε προσωρινά την οικονομική κατάσταση αλλά συρρίκνωνε μακροπρόθεσμα το ετήσιο εισόδημα του Βυζαντινού κράτους. Ταυτόχρονα εξόντωνε τους Βυζαντινούς εμπόρους συγκεντρώνοντας το εμπόριο στα χέρια των Ενετών που ήταν πιο ανταγωνιστικοί, χάρις τα προνόμια αυτά.

Οι Σταυροφορίες των Λατίνων την ίδια εποχή, έφεραν αναστάτωση στον Βυζαντινό χώρο. Οι Σταυροφόροι εκμεταλλευόμενοι την αδυναμία του Βυζαντινού στρατού και τις έριδες επίδοξων Αυτοκρατόρων, άλωσαν την Κωνσταντινούπολη και επέβαλλαν ένα βραχύβιο δικό τους Λατινικό κράτος. Το γεγονός αυτό είχε ανυπολόγιστες συνέπειες για την συνοχή του κράτους και του πληθυσμού του Βυζαντίου. Τα δύο ισχυρότερα κράτη που είχαν προκύψει από την συντριβή του Βυζαντίου το 1204, το Δεσποτάτο της Ηπείρου, και η Αυτοκρατορία της Νίκαιας του Θεόδωρου Λάσκαρι, εξήντλησαν τις δυνάμεις τους σε ένα συνεχή πόλεμο μεταξύ τους. Άλλες Βυζαντινές πόλεις και νησιά του Αιγαίου είχαν καταληφθεί από τους Ενετούς, Λατίνους Ευγενείς η ληστρικές συμμορίες (Καταλανική Εταιρεία κτλ) και είχαν αυτονομηθεί σαν ξεχωριστές πόλεις-κράτη.
Ο Βυζαντινός χώρος κατακερματίστηκε σε μικρά φέουδα, με μια σειρά από τοπικούς μεγάλους γαιοκτήμονες, τους λεγόμενους τότε "δυνατούς", να μην υπακούουν στην κεντρική διοίκηση των Παλαιολόγων που είχαν απελευθερώσει εντελώς συμπτωματικά την Κωνσταντινούπολη το 1261 μ. Χ. Οι «δυνατοί» ήταν παλαιοί ανώτατοι Αξιωματικοί του Βυζαντινού στρατού που εκμεταλλεύτηκαν την αδυναμία των Αυτοκρατόρων, οικειοποιούμενοι εκτεταμένα κρατικά Αυτοκρατορικά κτήματα, τις λεγόμενες «Πρόνοιες».
Η ισχυροποίηση των κατά τόπους αρχόντων και η εξασθένιση της Κεντρικής Βυζαντινής εξουσίας, εξέθεσαν τις κατώτερες αγροτικές τάξεις στο έλεος και στην διάκριση των "δυνατών" που επικρατούσαν ανά περιοχή. Οι νέοι αυτοί αφέντες κατέφυγαν στην καταπίεση, στην αδικία και στην εξοντωτική φορολόγηση των φτωχών αγροτών και τεχνιτών των υποτυπωδών αστικών κέντρων της εποχής, δημιουργώντας έντονα κοινωνικά προβλήματα και εξεγέρσεις με κυριότερη αυτή των Ζηλωτών στην Θεσσαλονίκη που είχε Θρησκευτικά ελατήρια, αλλά απέκτησε κοινωνικό και οικονομικό περιεχόμενο. Η σημαντική αυτή εξέγερση υπονόμευσε την άμυνα της πόλης και την παρέδωσε στα χέρια των Οθωμανών.
Μέσα στο ζοφερό αυτό κλίμα αναρχίας και αυθαιρεσίας, καμία κοινωνική δύναμη η συνιστώσα δεν σήκωνε το βλέμμα να αντικρίσει την Οθωμανική λαίλαπα που είχε πλέον κατακλύσει τα εδάφη της Μικράς Ασίας στα μισά του 13ου Αιώνα καταστρέφοντας πολλές Χριστιανικές πόλεις και σφάζοντας η υποδουλώνοντας τους χριστιανικούς πληθυσμούς της. Η βία, η ληστεία και η λεηλασία ξεσπούσε παντού όπου περνούσαν οι Οθωμανοί. Η Εκκλησία, που ως θεσμός είχε βοηθήσει δυναμικά πολλές φορές στο παρελθόν στην επιβίωση του Βυζαντίου, υπέσκαπτε την εξουσία των Παλαιολόγων λόγω της προσήλωσης των τελευταίων στην υπόθεση της δογματικής Ένωσης του Πατριαρχείου της Κωνσταντινούπολης με την Παπική Εκκλησία. Αλλά και η Εκκλησία ως θεσμός είχε διαβρώσει σημαντικά τις κοινωνικές δομές του Κράτους. Τα μοναστήρια και οι εκκλησίες είχαν πολλαπλασιαστεί, έχοντας μεγάλες περιουσίες και εκτάσεις καλλιεργήσιμων εδαφών που επέτειναν τις κοινωνικές ανισότητες και τον κοινωνικό αναβρασμό. Οι ιερωμένοι και οι μοναχοί στο Βυζάντιο αποτελούσαν μια ξεχωριστή πολυπληθής κοινωνική τάξη, και ήταν πρόσωπα ιερά και απαραβίαστα και απολάμβαναν μια σειρά από κοινωνικά και οικονομικά προνόμια. Συγκεκριμένα οι μοναχοί και οι ιερωμένοι δεν φορολογούνταν και ήταν απαλλαγμένοι από στρατιωτικές υποχρεώσεις. Αυτά τα προνόμια προέτρεπαν πολλούς να ασπαστούν τον μοναχικό βίο, όχι ως στάση ζωής και Ασκητικού βίου, αλλά ως τον ευκολότερο τρόπο να αποφύγουν τα κοινωνικά βάρη που εξαθλίωναν τους υπόλοιπους. Έτσι οι περισσότεροι όχι μόνο δεν παρήγαγαν πνευματικό και ποιμαντορικό έργο, αλλά αντιθέτως προκαλούσαν με τον ακόλαστο και πολυτελή βίο τους.Ήδη στα μισά του 14^ου Αιώνα μ. Χ. ο Βυζαντινός Αυτοκράτορας ήταν φόρου υποτελής στον Οθωμανό Σουλτάνο, με την πρόσθετη εξευτελιστική υποχρέωση να εκστρατεύει στο πλευρό του ως Σύμμαχος. Οι Άρχοντες των Βυζαντινών ημιανεξάρτητων κρατιδίων κοιτούσαν αδιάφοροι να έρχεται ο χαμός τους και η μόνη αντίδραση τους ήταν να καλούν τον Σουλτάνο ως διαιτητή στις ασήμαντες εδαφικές διαφορές τους. Μόνο γέλιο ανάμικτο με θλίψη προκαλούν οι Δημήτριος και Θωμάς Παλαιολόγος που ζήτησαν την συνδρομή του Μεχμέτ Β΄ του Πορθητή (επτά χρόνια μετά την άλωση της Πόλης) για να επιβληθεί ο ένας στον άλλον!!! Ο Μεχμέτ εισέβαλε και σκλάβωσε την Πελοπόννησο, αιχμαλωτίζοντας τον Δημήτριο και διώκοντας τον Θωμά….

ΤΟ ΤΕΛΟΣ

Η τελευταία άμυνα που αντέταξε το Βυζαντινό ετοιμοθάνατο μόρφωμα κυριολεκτικά την δωδέκατη ώρα, ήταν η πολιτική δραστηριότητα δύο κορυφαίων πνευματικών προσωπικοτήτων και η γενναία θυσία του τελευταίου Θρυλικού Αυτοκράτορα της. Οι δύο πνευματικοί άνδρες ήταν ο Γεώργιος Γεμιστός (ο αυτοαποκαλούμενος «Πλήθων»), και ο τότε επίσκοπος Νικομήδειας Βησσαρίων. Αυτοί διατύπωσαν σε ένα συνεκτικό πολιτικό πρόγραμμα όλες τις κοινωνικές, πολιτικές και οικονομικές ενέργειες που πιθανά να αναζωογονούσαν το ετοιμοθάνατο Βυζάντιο. Ο ηρωικός και έντιμος Κωνσταντίνος Παλαιολόγος ΙΑ΄ προσπάθησε να εφαρμόσει το πρόγραμμα αυτό, που προέβλεπε ενίσχυση της Κεντρικής Εξουσίας, περιστολή της ασυδοσίας των «δυνατών», νομική προστασία των δικαιωμάτων όλων των πολιτών, ανάταση του Εθνικού φρονήματος με την σύνδεση του απλού λαού με την ένδοξη Ελληνική κληρονομιά του, υποχρεωτική στρατιωτική θητεία, περιστολή των υπερβολικών Εκκλησιαστικών δικαιωμάτων, οχύρωση Εξαμιλίου (Ισθμού) κτλ.Ήταν όμως πολύ αργά. Στα παλαιά αλλά επιβλητικά τείχη της Κωνσταντινούπολης παρατάσσονταν 10.000 σιδερόφραχτοι υπερασπιστές, όταν οι ιερείς και μοναχοί στον Ελλαδικό χώρο εκείνη την εποχή ξεπερνούσαν τις 100.000….Η προσωπική γενναιότητα και εντιμότητα του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου, ερχόταν σε χτυπητή αντίθεση με την φαυλότητα και την ανικανότητα των περισσοτέρων προκατόχων του. Προάσπισε το συλλογικό συμφέρον έναντι της προσωπικής του υλικής ευμάρειας (που του δόθηκαν πολλές ευκαιρίες να εξασφαλίσει) και έπεσε όρθιος στα τείχη της Πόλης όπως επιτάσσει το καθήκον κάθε Βασιλιά.

Πάντως, παρά κάποιες αντίθετες διαβεβαιώσεις, είναι ιστορικά διασταυρωμένο ότι το άψυχο σώμα του Κωνσταντίνου Παλαιολόγου ΙΑ΄, δεν βρέθηκε ποτέ….

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

Η Κωνσταντινούπολη δεν αλώθηκε ούτε από την στρατιωτική δύναμη του Μεχμέτ του Β΄ του Πορθητή, ούτε από το ανώτερο πυροβολικό του, ούτε από το άνοιγμα της Κερκόπορτας από τους ανθενωτικούς ιερωμένους ούτε από την προδοσία των Δυτικών που δεν ενίσχυσαν τον Αυτοκράτορα. Η άλωση της Πόλης προήλθε από την κοινωνική αναρχία και αποσάθρωση, την κοινωνική διαφθορά και ανισότητα. Η εξαθλίωση του δημόσιου βίου, η ανάρρηση σε δημόσια αξιώματα φαύλων και φιλήδονων ανθρώπων, η διαφθορά των Αξιωματούχων, η θρησκοληψία του Κλήρου, η ηττοπάθεια των Αρχόντων….

Πάσα ομοιότης με την σημερινή πραγματικότητα (δεν) είναι συμπτωματική…
istorikathemata